Dîvân-ı İlâhiyât


divan-i-ilahiyatMehmed Niyâzî-i Mısrî Halvetî; Anadolu’yu mayalayan mutasavvıfların cezbeli, ateşli, neşve dolu temsilcilerinden ehl-i telvîn bir zât… Arabî, Mevlânâ ve Yûnus gibi medeniyetimizin payandalarına 17. yüzyılda eklemlenerek bir mektep inşa eden büyük bir edib, tekke şairlerinin belki de en “kabadayı” ismi. O kadar neşe yüklü şiirler kaleme almış ki yüzyıllar boyu birçok muhibbân mûsikî meclislerinde Mısrî’nin şiirlerini ağızlarına vird edip terennüm eylemişler, bestekârlar en az Yunûs kadar onun şiirlerini de sevip yüzlerce bestesini yapmışlardır. Şairler de şiirlerine nazîreler düzüp, tahmis etmiş, gönüllerine doğan aşkı kaleme döküp şerhler yazmışlardır. Birçok kolu olan Halvetiyye yolu Mısrî’den sonra bir damar daha kazanarak Mısriyye adı altında tekâmülünü devam ettirmiştir. Malatya’da doğan Mısrî, Anadolu’nun birçok ilinden Mısır’a, Kerbelâ-Bağdad’dan Limni’ye kadar geniş bir coğrafyada hayatını sürdürmüştür. Bu hareketlilik içerisinde çalkantılı bir yaşam sürmüş, dönemin hem tasavvufi hem de siyasi hayatına damgasını vurmuştur. Sadece edebî sahada değil tasavvufî ve ökült ilimlerle de meşgul olmuş ve yaşamı Limni’de sürgünde sona ermiştir.

Türk kültür ve edebiyâtının en mühim isimlerinden olan Niyâzî-i Mısrî’nin şiirlerinin terkip edildiği Divân-ı İlâhiyât’ı -uzun yıllar süren titiz bir çalışmanın neticesi sonunda- ömrünü tekke edebiyatına hasretmiş olan Dr. Mustafa Tatçı tarafından çalışılarak H Yayınlarından yayımlandı. Bu eser Mustafa Tatçı’nın Niyâzî-i Mısrî hakkındaki yayımlanmış ilk eseri değil. Bundan önce de Niyazi-i Mısrî’nin menkabesi diye nitelendirebileceğimiz Limni’de Sürgün Bir Velî ve şairin hayatını ve hakkında yazılan birçok şiiri ihtiva eden Burc-ı Belâda Bir Merd-i Huda, isimli çalışmalarla bir Mısrî kitaplığının ilk adımları atılmıştı. Divân-ı İlâhiyât ile de böylece en mühim boşluk doldurulmuş oldu.

Eser, Mısrî’nin hayat hikâyesiyle, yani hakîkati peşleyen bir izsürücünün yolculuğu ile başlıyor. Yaptığı yolculuklar, seyr-i sülûku, tanıştığı gönül erleri, sürgün yılları gibi Mısrî’ye ait birçok anekdot en ince ayrıntılarıyla toparlanarak bu bölümde sunulmuş. Bunların yanında Mısrî hakkındaki menkabeler, hakkında tarihten günümüze değin yazılanlar, Mısrî’den feyz alanların kaleme aldıkları yazılar ve okulundan husûle gelen irfan nüveleri de bu bölümde mevcut. Adeta iğne ile kuyu kazılarak hazırlanmış bu bölümden sonra yetmiş nüsha göz önüne alınarak vücuda getirilen metin bölümü yer alıyor. Bu bölümde daha önce yayınlanmamış olan on yedi yeni şiir de böylece gün ışığına çıkıyor. Metin kurulumu dipnotlarla boğulmaksızın yapılmış. Metinler arasında yer yer faydalanılan yazma nüshalardan görseller sunulmuş. Metin bölümünün ardında ise oldukça tatmin edici hacimde fonksiyonel bir sözlük yer alıyor. Dizin, belge ve fotoğraflarla eser nihayet buluyor.

Mısrî’nin Divân’ının neşri Mısrî kitaplığının en mühim halkası ve bu eser son dönem Melâmî’lerinden Seyyid Muhammed Nûru’l-Arabî’nin İbrahim Özay ve Mustafa Tatçı tarafından yapılan Niyâzî-i Mısrî Divânı Şerhi ile birlikte okunmalı. Böylece bu büyük mutasavvıfın gönül yolculuğu ve bu seyirden peydâ olan yankılar bizde de birçok veçhesi ile karşılık bulacaktır. “Sonsöz olarak Hazret-i Pîr Niyâzî-i Mısrî kimdir?” sorusuna Mustafa Tatçı’nın kitapta verdiği cevaba kulak vermek yerinde olacaktır;

Cenâb-ı Pîr, Hakk’ın celâl tecellîlerini göğüsleyen ve nefsini insanlık için fedâ eden bir gönül sultânı, kahr u lutfu birleyen bir vahdet dalgıcıdır. Bu dalgıcı yine,

Kahr u lutfu şey-i vâhid bilmeyen çekti azâb

Ol azâbdan kurtulup sultân olan anlar bizi

Diyenler anlayabilir. Ona ve onu sevenlere selâm olsun vesselâm…

Reklamlar

Submit a comment

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s