Harita


Kayhan Doğru

 

Harita, “coğrafya, tarih, dil, nüfus vb. konularla ilgili yeryüzünün veya bir parçasının, belli bir orana göre küçültülerek düzlem üzerine çizilen taslağı” olarak tanımlansa da her şeyden önce bize, kendimizi tanıtır.

İnsanın kendisiyle, harita arasında nasıl bir ilişki vardır? Haritalara şekil veren insan mıdır yoksa haritalar mı insana/insanlığa şekil verir?

İnsanın taşıdığı nitelikler kadar harita çeşidi vardır. O siyasî bir varlıktır, tarihsel olma yönü vardır, yine bir doğada toplu halde yaşama mücadelesi verir. Dünyanın hem yer altı hem yer üstü kaynaklarından faydalanır. Belli inançlara sahiptir ve belli bir ırka mensuptur. İşte insanoğlunun tüm bu özellikleri siyasî, fizikî, tarih, inanç vb. harita türlerinin oluşmasına neden olmuştur.

İnsanoğlu haritaların türlerini nasıl etkiliyorsa, haritaların içeriklerini de şekillendirmektedir. Mesela göç hareketleri, inanç değiştirmeler, siyasî ilişkiler sonucu sınır değişiklikleri, ekolojik dengeye insanlar tarafından yapılan müdahale sonrası yer altı ve yer üstü kaynaklarındaki farklılaşmalar gibi haritaların içeriksel olarak değişimlerinde, insan faktörünün etkisi açık bir şekilde görünür. Kısacası haritalar, insanın yaşam serüvenin belli renkler ve çizgilerle ifade edilme tarzıdır. Kişi ona baktıkça kendini konumlandırır, nerede olduğunu görür, gelecekle ilgili planlar yapar, ona göre yönünü tayin eder.

Yön deyip de geçmemek gerekir. Geleceği inşa etmenin sırrıdır yön tayin etmek. Daha farklı bir deyişle; hayatına yön vermek isteyen insanlar, yönlerini kendileri tayin etmelidirler. İşte haritanın bir de, insana yönünü hatırlatmak gibi bir işlevi yahut görevi vardır. O, kendisine soranlara -her türlü anlamıyla- yön gösterir veya yönün önemini hatırlatır.

Haritaya daha romantik açılardan da bakabiliriz. Mesela bir çift göz en fazla ne kadar uzağı görebilir ki? İşte harita bize, ufuk ötesi hakkında bilgiler verir. Aynı boylamı ya da aynı saat dilimini paylaştığınız, ne dili ne dini ne de ırkı size benzeyen bir sürü insanla aynı dünyada yaşadığınızı anımsarsınız. Siz kışı yaşarken aynı saatte sizin simetrinizde olan bir kimsenin, yazın keyfini sürdüğünü düşünür ve onu kıskanır, ardından da önünüzdeki yaz ile ilgili kendi planlarınızı yapmaya başlarsınız. Veyahut da aynı enlemi paylaştığınız ancak sizinle güneşin aynı konumuna şahit olamayan bir kişiyi zihninizden geçirirsiniz. Aynı anda farklı saatleri geçirmenin ilginçliğine kaptırırsınız kendinizi.

Daha farklı şekillerde de bakabiliriz haritaya. Mesela, kendimizden başlayarak, şehirlere ve ülkelere uzanırız haritalara bakarken. Ardından dünya serilir gözlerimizin önüne ve dahi evren zihnimizde şekillenir. Yıldızları ve gezegenleri tek tek saymaya başlarız belki, muazzamlığı kavrayabilmek adına. Kimi öylece kalır harita karşısında, parmağıyla yaşadığı şehri bulmaktan başka bir şey düşünemez; kimi de en manidar resmi seyrediyordur, kişi için o an “kâinat ve ben” olmuştur.  Yani harita, insana sadece gözünün göremeyeceği yerleri göstermez; aynı zamanda düşüncenin de sınırlarını zorlamaya davet eder. İnsanın içindeki keşf arzusunu dürtüler. O arzuyla kişi dereden, tepeden, şehirden çok ötesine geçer. Gezegenler dahi onu doyuramaz olur.

En başta söylediğimiz gibi, haritalar bize kendimiz, insanlığımız hatta yaratılış hakkında bilgi verir ve böylece onları daha iyi tanımış oluruz. Ayrıca az evvelde üzerinde durduğumuz üzere hayallerimiz, zamanımız, toplumumuz, inancımız, dünyamız hakkında derin düşünmeye çağırır bizi haritalar. Bazen de ihtiraslı duygulara kapılmamıza, mesela haritaları değiştirmek istemeye kadar varan düşünceler üretmemize sebep olurlar. Dolayısıyla haritalara, sıradan bir resme bakar gibi bakılmaz hiçbir zaman. İnsanın gözü mutlaka onun üzerindeki bir yerlere takılmalıdır.

2 comments

Submit a comment

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s